نسخه قابل چاپ ارسال به دوستان ذخیره
کد خبر: 22166
زمان انتشار: 07 آبان 1399 12:32:00

علل وقوع سوانح رانندگی

رانندگی، وظیفه پیچیده‏ ای است که نیاز به ترکیبی از مهارت ‏های فیزیکی و شناختی دارد، مخصوصاً آن که رانندگی ایمن چیزی بیش از به‏ کارگیری صرفاً مکانیکی یک وسیله نقلیه است و هرگز یک عمل کاملاً روزمره نیست، بلکه نیاز به برنامه‏ ریزی، تمرکز، جلوگیری از عوامل منحرف‏ کننده، دوراندیشی، پیش‏بینی، توانایی حل مشکل، توانایی تفسیر سریع نورها و علائم پیچیده و واکنش سریع، مؤثر و آرام دارد؛ از این رو علل مختلفی در وقوع آن نقش دارند.
علل وقوع سوانح رانندگی
مجله ماشین - نویسنده : محمدجواد شبیری / کوشش برای کشف علل واقعی تصادف‏ های منجر به مرگ، تقریباً از سال 1951 آغاز شد. در آن زمان ارتش آمریکا به دکتر «راس ماک فارلند»، استاد دانشکده بهداشت عمومی دانشگاه هاروارد (که در موضوع ایمنی هوا مطالعات زیادی داشت) مأموریت داد این موضوع را بررسی کند.
 
پس از آن، یکی از کامل‏ترین پژوهش ‏ها در مورد علل تصادف، یک بررسی سه مرحله ‏ای بود که یک گروه پژوهشگر از دانشگاه ایندیانا در دهه 1970 اجرا کردند. این گروه بیش از 2 هزار تصادف را که پلیس گزارش کرده بود تجزیه و تحلیل کردند. یکی از یافته‏ های مهم آنان این بود که در بیش از 50 درصد تصادف ‏ها، بیشتر از یک عامل دخیل بود.
 
پژوهش دانشگاه ایندیانا به طبقه‏ بندی جزء به جزء نارسایی ‏های احتمالی انسان، نارسایی‏ های وسایل نقلیه و مشکلات محیطی پرداخته بود. در این پژوهش، علل انسانی دارای تقسیمات بیشتری به صورت مستقیم و غیر مستقیم بود. 
علل مستقیم شامل فعالیت‏ هایی بود که بلافاصله قبل از تصادف اتفاق می ‏افتاد و بروز تصادف را اجتناب ‏ناپذیر می‏ساخت. علل غیرمستقیم شامل اختلالات انسانی بود که می‏توانست مسؤول رفتارهای مستقیم باشد. علل مستقیم انسانی شامل عواملی نظیر بی‏ توجهی، دید ناکافی، قضاوت نادرست و حرکت‏های گریز نامناسب بود، در حالی که علل غیرمستقیم شامل اختلالات ناشی از الکل یا مواد مخدر، خستگی، ضعف بینایی، نداشتن مهارت یا ناآشنایی با وسیله نقلیه و جاده می شد. 
 
سلسله یا زنجیره وقایع، از نظر افسران کارشناس در برخی کشورها 18 عامل و در ایران 7 عامل گوناگون را در بر می ‏گیرد. مواردی که بیش از همه به عوامل روان‏شناختی مربوط می ‏شود عبارت هستند از نقطه احساس خطر، زمان عکس‏ العمل و حرکات فرار از تصادف. 
کارشناسان به ‏دلیل آن که تصادف بستگی به عواملی چون انسان، وسیله نقلیه و جاده دارد، تجزیه و تحلیل سوانح رانندگی را، چه در صحنه حادثه و چه در تکمیل فرم‏ های مخصوص، منوط به این سه عامل می ‏دانند. خصوصیات رانندگان نیز در این ابعاد بررسی و تجزیه و تحلیل می‏شود: توانایی‏ های طبیعی و جسمی، توانایی ‏های اکتسابی و سلایق، انگیزه‏ ها، رفتار و عادات.
توانایی ‏های طبیعی و جسمی، مرتبط است با حواس شنوایی، بینایی، بویایی و همچنین وضعیت مغزی، سلسله اعصاب و اعضایی که در رانندگی به کار می‏رود. همچنین با قامت، عضلات و استخوان‏ بندی که متأثر از سن و جنس است نیز در ارتباط است .
توانایی ‏های اکتسابی، شامل دانش و اطلاعات راننده در مورد جاده و وسیله نقلیه، علائم راهنمایی و . . . است. همچنین مهارت ‏هایی که با تمرین به ‏دست می‏ آید و عاداتی که در رانندگی فرد مؤثر است، مثل تمرکز و توجه را نباید از یاد برد.
گزارش جهانی پیشگیری از حوادث رانندگی جاده ‏ها، عوامل زمینه ‏ساز تصادف را به شرح ذیل اعلام می‏دارد: سرعت نامناسب یا بیش از حد، استفاده از الکل، دارو و مواد روان‏گردان، خستگی، سن و جنسیت. همچنین حمل و نقل آسیب‏ پذیر در مناطق شهری و حاشیه جاده‏ ها، مسافرت در زمان تاریکی هوا، عوامل مربوط به وسیله نقلیه (مثلاً ترمز، فرمان و خرابی ‏ها) از سویی دیگر نقص در طراحی، ساخت و نگهداری جاده، ضعف دید راننده، منجر به رفتارهای خطرآفرین می ‏شوند. 
«مایر» و «تریت» (1997) چند نظریه را برای تشریح عوامل سبب ‏ساز تصادف ترافیکی فرض کرده‏اند: ناسازگاری اجتماعی (رفتار و نگرش غیرمسؤولانه و ضد اجتماعی)، ناسازگاری شخصی (استرس، اضطراب)، کنترل نکردن هیجانات عادی (راننده تمایل به استفاده از رانندگی به عنوان ابزاری برای تخلیه هیجان دارد) و در نهایت نقص پردازش اطلاعات (رانندگان ضعیف، فاقد سرعت عمل لازم در مهارت‏های ذهنی و حرکتی هستند).
پژوهشگران یاد شده اطلاعات مربوط به این نظریه‏ ها را از نتایج 22 آزمایش از 30 راننده جمع ‏آوری کردند. آنان در این آزمایش ‏ها رانندگانی را که در 3 سال اخیر رانندگی خود 3 یا 4 تصادف رانندگی داشتند، با 30 راننده‏ای که در این مدت هیچ تصادفی نداشتند مقایسه کردند.




نگاه کارشناسان 
 
در عرف ایران، علل حادثه، با توجه به فاصله زمان وقوع سانحه، به سه دسته تقسیم می‏شود: مستقیم، واسط و اولیه.
علت مستقیم: نزدیک به زمان وقوع حادثه و مقارن با آن است و مستقیماً سبب بروز حادثه می‏شود که خود چهار نوع است: تخلف از مقررات، تجاوز از سرعت مطمئنه، تأخیر در رؤیت و فرار از تصادف به طرز غلط.
علت واسط: عبارت از شرایط و اوضاع و احوال حاکم بر وسیله نقلیه، جاده و انسان است. چون این عوامل منجر به علل مستقیم شده و به ‏طور مستقیم باعث ایجاد تصادف نمی ‏شوند، به این نام آمده ‏اند. به عبارت دیگر، علل واسط به وجود آورنده علل مستقیم هستند، مانند وضعیت جاده، شرایط جوی، وضعیت وسیله‏ نقلیه و وضعیت جسمی و روحی راننده.
علت اولیه: سبب علت واسط است. مثلاً وضعیت نامناسب جاده عامل واسط تصادف را آماده می‏کند ولی مسوولین امر که این مشکلات را رفع نمی‏ کنند، علت اولیه آن محسوب می‏ شوند. نداشتن فرهنگ لازم، مسامحه وزارتخانه ‏های مسؤول در امر آموزش، مسامحه پلیس در اجرای صحیح مقررات، مسامحه وزارت راه در جاده‏ ها و شهرداری در شهرها، سایر وزارتخانه ‏ها و سازمان ‏های مرتبط با عبور و مرور، از علت‏های اولیه هستند.



عوامل روان‏شناختی
 
اولین پژوهشی که در مورد احراز شایستگی و تأثیر حالات روانی رانندگان انجام شد، در سال 1929، در آمریکا بود. این پژوهش در دو مرحله صورت گرفت. بخش اول بر رانندگانی متمرکز شد که مسائل اخلاقی عامل عمده تصادف آنها بود. به این امید که تربیت، آموزش و تقویت رفتارهای مناسب رانندگان باعث حل مشکل ترافیک شود. پس از آن پژوهش‏ های گوناگونی برای بررسی ابعاد مختلف روان‏شناختی تصادف انجام شد. 

 

ابعاد شناختی

 

ادراک
ادراک پردازش اطلاعات گردآوری شده است که دستگاه‏های متعدد حسی آن را انجام می ‏دهند. این پردازش فرد را قادر می‏سازد تا از محیط اطراف کسب دانش کرده و بتواند در آن و با آن تعادل برقرار کند. ادراک در رانندگی نقش مهمی ایفا می‏ کند که به آن وظیفه ادراکی برجسته اطلاق می‏شود. هر چند همه حواس در سیستم ادراکی نقش مؤثری دارند، اما حس بینایی برجسته‏ ترین نقش را ایفا می‏کند.
رانندگی شامل وظایف متعدد فرعی بوده، در محیطی که دائماً در حال تغییر و پیچیدگی است. اینکه رانندگان چه اطلاعاتی را به ‏دست می‏ آورند یک چالش است. اطلاعات از دو منبع در اختیار راننده قرار می‏گیرد: یکی درون وسیله نقلیه و دیگری بیرون آن. اطلاعات داخل اتومبیل شامل کیلومترشمار، درجه بنزین و. . .، اموری نظیر گفتگو با مسافران یا کودکان و اطلاعات خارج از اتومبیل شامل جاده پیش رو، محیط‏ های مرتبط با جاده، مناطق دو طرف جاده و. . . که می‏ توانند بالقوه برای رانندگی خطرناک باشند.
براساس نظریه گیبسون و کروکز (1938) رانندگی جابه‏جایی حرکتی در محیط و زمینه با استفاده از اتومبیل است. فعالیت اولیه شامل برگزیدن مسیر، انتخاب سرعت و جهت با در نظر گرفتن شرایط جوی، ساختار جاده و اجتناب از تصادف با موانع سد راه، سایر وسایل نقلیه و عابران پیاده است. بنابراین، رانندگی حاصل راهنمایی قوه بینایی است. 
این حس راننده را قادر می‏سازد تا اطلاعات محیط را از فاصله مناسب کسب کرده و موقعیت آینده رانندگی خود را با توجه به اطلاعات اکتسابی پیش‏بینی کند و در زمان مناسب از خود فعالیت نشان دهد، پس تأکید بر ادراک بصری است. مطالعات نشان داده‏ اند که خطاهای ادراکی عامل اصلی تصادفات هستند. این خطاها مربوط به تشخیص ندادن موانع، تغییرات اشتباه و قضاوت ‏های نادرست هستند. مثلاً ارزیابی غلط در تشخیص فاصله با ماشین جلویی یا زمان لازم برای سبقت گرفتن.

عامل بی‏ توجهی و حواس‏پرتی
 
عامل اصلی در ادراک و پردازش اطلاعات، معطوف کردن توجه کامل به سمت موضوع است. انسان پردازشگر تک کانالی است. وی نمی‏تواند در آن واحد به بیش از یک ماده توجه کامل داشته باشد، اما قادر به تغییر سریع توجه از یک چیز به چیز دیگر در محیط رانندگی است. 
یکی از مهم‏ترین توانایی‏ های پردازش اطلاعات که با رفتار رانندگی نیز ارتباط دارد، انتخاب و تقسیم توجه است. مطالعات قبلی رابطه محکمی را بین میزان تصادف و توجه راننده به محرک‏ های پیچیده در محیط رانندگی نشان داده ‏اند. 
غیر از سطوح بالای توجه مورد نیاز در حین رانندگی، راننده فعالیت ‏های متعددی دارد، نظیر صحبت با سرنشینان دیگر، تنظیم وسایل صوتی، استفاده از تلفن همراه، خواندن و نوشتن، مرتب کردن سر و وضع خود و. . .، رانندگی ضمن حواس‏پرتی شایع است. حواس‏ پرتی هنگامی رخ می‏دهد که چیزهای مختلفی بر تجربه راننده در شناخت اطلاعات مورد نیاز برای رانندگی ایمن تأثیر می‏گذارد و آن را به تأخیر می‏ اندازد، چیزهایی نظیر یک عامل از خارج یا درون وسیله نقلیه. بنابراین توجه کامل و بی ‏وقفه به رانندگی، هدفی تقریباً دست نیافتنی است و نیاز به تلاش فراوان دارد.
پژوهش‏ های مربوط به حوادث نشان داده‏اند که بی ‏توجهی راننده به‏ طور تقریبی در 25 تا 30 درصد تمامی حوادث مسلم جاده‏ ای مؤثر است. 
«بریک» معتقد است که بیش از 83 درصد از رانندگان در حین رانندگی به مسائلی غیر از موضوعات مربوط به پشت فرمان نشستن فکر می‏ کنند، مسائلی نظیر خانه و خانواده، مسائل کاری و. . .، و بیش از نیمی از رانندگان می‏گویند که مسائل مذکور بر تمرکزشان در موقع رانندگی اثر می‏گذارد. 
به ‏طور کلی، در شرایط حواس‏پرتی، عملکرد و توانایی راننده در شناخت دشواری‏ های غیرمنتظره و پاسخ ایمن دادن به این دشواری ‏ها کاهش می‏ یابد، همچنین حواس‏پرت‏کننده‏ های شنیداری، آثار منفی بیشتری دارند. به علاوه، فعالیت‏ های رایجی نظیر تنظیم صدای رادیو، سی‏دی و گفتگو با تلفن همراه باعث حواس‏پرتی می ‏شوند. 
براساس گزارش ها، بی‏ توجهی راننده عامل 25 درصد تصادف ‏ها بوده که از میان آنها 2/8 درصد ناشی از حواس‏پرتی داخل ماشین است.
 
OK
نام :
ایمیل :
دیدگاه :
آدرس ايميل شما:
آدرس ايميل گيرندگان:
هر یک از ایمیل ها را در یک سطر وارد نمایید، حداکثر ۲۰ آدرس