عدد اکتان بنزین در ایران چقدر است؟

به گزارشمجله ماشین، با ورود گسترده خودروهای چینی مجهز به پیشرانه‌های توربوشارژر، سیستم‌های پاشش مستقیم سوخت (GDI) و همچنین خودروهای وارداتی جدید به بازار کشور، چالش کیفیت سوخت و عدد اکتان (RON) به دغدغه اصلی مالکان تبدیل شده است. این موتورها به دلیل نسبت تراکم بالا و بوست توربو، نیازمند بنزینی با مقاومت بالا در برابر خودسوزی زودهنگام هستند؛ نیازی که با مشخصات بنزین معمولی موجود در جایگاه‌ها همخوانی ندارد.

جدول مقایسه انواع بنزین در ایران بر اساس عدد اکتان (RON)

پدیده ناک (Knock) چیست و اختلاف ۸ واحدی اکتان چه خطراتی دارد؟

عدد اکتان نشان‌دهنده مقاومت بنزین در برابر انفجار خودبه‌خودی ناشی از فشار و دما پیش از جرقه‌زنی شمع است. وقتی دفترچه راهنمای یک خودرو بنزین اکتان ۹۵ را الزامی می‌داند اما باک آن با بنزین ۸۷ پر می‌شود، سوخت پیش از موعد مشتعل شده و موج انفجاری معکوس تولید می‌کند که به آن ناک یا ضربه موتور می‌گویند.

پیامدهای مصرف طولانی‌مدت بنزین نامناسب:

• تخریب مکانیکی پیشرانه: ذوب شدن یا شکستن لبه پیستون‌ها، آسیب به رینگ‌ها و سوپاپ‌ها به دلیل ضربات کوبنده ناک.
• افت توان و کشش: ECU خودرو به کمک «سنسور ناک» زمان جرقه را عقب می‌کشد (ریتارد می‌کند) که نتیجه آن افت محسوس شتاب و تاخیر در واکنش به پدال گاز است.
• افزایش دمای اگزوز و مصرف سوخت: بالارفتن حرارت محفظه احتراق و وارد آمدن فشار مضاعف بر کاتالیزور و توربوشارژر.

در روزهای نایاب شدن بنزین سوپر چه باید کرد؟

۱. سبک رانندگی محافظه‌کارانه

سنسورهای ضربه تا حدی می‌توانند از آسیب‌های آنی جلوگیری کنند، مشروط بر این‌که به موتور فشار مضاعف وارد نشود. در شرایط اجبار به مصرف بنزین معمولی:

• از شتاب‌گیری‌های ناگهانی (تخته‌گاز رفتن) خودداری کنید.
• در سربالایی‌ها به پیشرانه بار اضافی وارد نکنید و با دنده سنگین‌تر برانید.
• در روزهای گرم سال فشار رانندگی را کاهش دهید، زیرا دمای بالای هوا احتمال خودسوزی سوخت را دوچندان می‌کند.

۲. واقعیت‌هایی درباره مکمل‌های افزایش‌دهنده اکتان (Octane Booster)

بسیاری از مالکان برای جبران کیفیت بنزین به مکمل‌ها متوسل می‌شوند؛ اما باید به چند نکته حیاتی دقت داشت:

• عدد روی قوطی‌ها گمراه‌کننده است: عباراتی مانند «افزایش ۳ تا ۵ واحد اکتان» در واقع به معنی ۳ تا ۵ دهم عدد RON (مثلاً تبدیل ۸۷ به ۸۷.۴) است، نه جهش اکتان از ۸۷ به ۹۲.
• خطرات مکمل‌های تقلبی و متفرقه: استفاده از مکمل‌های حاوی منگنز (MMT) یا فروسن‌های غیرمجاز می‌تواند در کوتاه‌مدت باعث خرابی سنسورهای اکسیژن، رسوب شدید روی شمع‌ها و کیپ‌شدن کاتالیزور شود. تنها باید از برندهای اورجینال و مورد تأیید خودروساز استفاده کرد.

۳. آیا ترکیب مساوی بنزین معمولی و سوپر راهگشاست؟

مخلوط کردن ۵۰-۵۰ بنزین معمولی (اکتان ۸۷) و بنزین سوپر (اکتان ۹۵)، عدد اکتانی در محدوده ۹۰ تا ۹۱ ایجاد می‌کند که باز هم برای پیشرانه‌ای با حداقل نیاز قطعی به اکتان ۹۵، کافی نیست و ریسک ناک در فشار بالا را از بین نمی‌برد.

جمع‌بندی؛ حق مصرف‌کننده و دوام پیشرانه

سنسور ناک یک سیستم ایمنی اضطراری است، نه مجوزی برای استفاده دائمی از بنزین نامناسب. با توجه به قیمت‌های میلیاردی خودروهای جدید، نبود بنزین استاندارد مستقیماً هزینه نگهداری و استهلاک پیشرانه‌ها را به دوش مالکان می‌اندازد. در این وضعیت، رعایت الزامات دفترچه راهنما، شفاف‌سازی نمایندگی‌ها در قبال شرایط ابطال گارانتی موتور و اطلاع‌رسانی روزآمد از جایگاه‌های دارای بنزین سوپر، اصلی‌ترین اولویت‌ها برای مالکان خودروهای توربو است.