فناوری غیرفعال‌سازی سیلندر چیست و چرا می‌تواند باعث خرابی موتور شود؟
فهرست مطالب:
به گزارش مجله ماشین، در کنار برقی‌سازی و ساخت پیشرانه‌های هیبریدی، خودروسازان سال‌هاست از راهکاری سنتی‌تر برای کاهش مصرف سوخت و آلایندگی دی‌اکسید کربن استفاده می‌کنند: سیستم غیرفعال‌سازی سیلندرها. این فناوری اگرچه روی کاغذ و در آزمایش‌های ترافیکی مصرف سوخت را بین ۳ تا ۲۰ درصد بهبود می‌بخشد، اما در دنیای واقعی پیچیدگی مکانیکی بالایی به موتور تحمیل می‌کند که گاهی به استهلاک زودرس و هزینه‌های گزاف تعمیراتی منجر می‌شود.
این فناوری علاوه بر موتورهای حجیم ۸ سیلندر (مانند پیشرانه ۵.۳ لیتری EcoTec جنرال‌موتورز)، در برخی موتورهای ۴ سیلندر مدرن نظیر ۱.۵ لیتری TSI Evo فولکس‌واگن و ۲.۵ لیتری Skyactiv-G مزدا نیز دیده می‌شود.
سیستم غیرفعال‌سازی سیلندر چگونه کار می‌کند؟
هنگامی که خودرو در شرایط رانندگی آرام یا کروز بزرگراهی با بار سبک حرکت می‌کند، نیازی به تمام توان خروجی موتور ندارد. در این وضعیت، ایسیو (ECU) دستور می‌دهد تا فرایند پاشش سوخت و جرقه‌زنی شمع در سیلندرهای مشخصی قطع شود.
هم‌زمان با قطع سوخت، سوپاپ‌های دود و هوای سیلندرهای غیرفعال با کمک تایپیت‌های هیدرولیکی مخصوص یا اسبک‌های متحرک تحت فشار روغن بسته نگه داشته می‌شوند. پیستون‌ها در این حالت به حرکت رفت‌وبرگشتی خود ادامه می‌دهند، اما با محبوس ماندن هوا، نیروی مقاومتی کمتری تولید می‌شود. با فشردن ناگهانی پدال گاز یا رسیدن به سربالایی، این سیلندرها در کسری از ثانیه مجدداً فعال می‌شوند.
شایع‌ترین مشکلات مکانیکی در موتورهای مجهز به این سیستم
افزودن شیرهای برقی بر مدار روغن و سوپاپ‌های خاص متحرک، نقاط آسیب‌پذیر متعددی به پیشرانه اضافه می‌کند:
- روغن‌سوزی و مصرف غیرعادی روغن موتور:در برخی سیستم‌ها به دلیل نوسانات فشار، روغن موتور از طریق مدار تهویه کارتل (PCV) یا رینگ‌های پیستون به داخل اتاقک احتراق کشیده می‌شود. این امر به کربن‌گرفتگی رینگ‌ها، کثیف شدن زودهنگام شمع‌ها، بدسوزی (میس‌فایر) و خروج دود آبی از اگزوز می‌انجامد.
- خرابی تایپیت‌های هیدرولیکی (Lifter Failure):یکی از پرتکرارترین عیوب این سامانه، قفل شدن یا هرز کار کردن استکان‌های تایپیت کنترل‌شونده با روغن است. معیوب شدن این بخش باعث صدای تق‌تق (تیک‌تیک) سوپاپ، ریپ زدن پیشرانه و در موارد حاد، خط افتادن و تخریب کامل میل‌سوپاپ (Camshaft) می‌شود که مستلزم دمونتاژ کامل سرسیلندر و هزینه تعمیر سنگین است.
- لرزش‌های نامتعارف و خطاهای نرم‌افزاری:تغییر حالت احتراق از حالت ناقص به کامل می‌تواند لرزش و ضربه در موتور ایجاد کند. به‌عنوان نمونه، شرکت مزدا در سال ۲۰۱۹ ناچار به فراخوان صدها هزار دستگاه از خودروهای مزدا ۳، مزدا ۶ و CX-۵ شد؛ زیرا نرم‌افزار مدیریت موتور در لحظه سوئیچ، ارتباط میل‌سوپاپ و اسبک‌ها را دچار خطا می‌کرد و به برخورد مکانیکی اجزا و خاموش شدن موتور منجر می‌شد.
چگونه از استهلاک این موتورها جلوگیری کنیم؟
وجود این فناوری لزوماً به معنای خرابی قطعی پیشرانه نیست، اما حساسیت کارکردی آن بسیار بالاست. برای حفظ دوام فنی خودروهایی با این فناوری رعایت موارد زیر ضروری است:
- حساسیت شدید به ویسکوزیته و کیفیت روغن: از آنجا که مکانیزم عملکرد سوپاپ‌ها کاملاً وابسته به فشار و غلظت روغن است، روغن موتور باید دقیقاً با شاخص استاندارد دفترچه کارخانه و در فواصل کوتاه تعویض شود.
- بررسی مداوم سطح روغن: افت حجم روغن موتور می‌تواند موجب تاخیر در انتقال فشار به تایپیت‌ها و آسیب مستقیم قطعات شود.
- بروزرسانی نرم‌افزاری: بررسی فراخوان‌های شرکتی و نصب آخرین نسخه‌های نرم‌افزاری یونیت موتور (PCM) تاثیر زیادی در نرم‌تر شدن تغییر حالت سیلندرها و پیشگیری از ضربات مکانیکی دارد.
